50B Oaiveopmodatboađut ja geahpádusat mat dain dahkkojit, deavdinráva

Dárkkis ovdadevdojuvvon vearroalmmuhusa. Jus oaiveopmodatboađuide laktáseaddji dieđuin leat feaillat dahje váilevašvuođat, sáhtát divvut Oma Vero-bálvalusas dahje dainna skovin.

Skovi ja lassedieđuid oaččot skovvesiiddus. Máhcahusčujuhus lea merkejuvvon skovi ovdasiidui.

 

Dainna skovin sáhtát almmuhit dahje divvut čuovvovaš oaiveopmodatboađuide laktáseaddji dieđuid:

  • Juogadusat ja ossodatgotti badjebáhcagat
  • oaiveopmodatboahtu leahki ealáhagat
  • guhkálašseastinsoahpamuša dahje GS- soahpamuša miel mávssut
  • eará oaiveopmodatboađut (ghc. deavdinrávvaga čuoggá 3).

Oaiveopmodatboađuid lassin sáhtát almmuhit geahpádusaid mat dain dahkkojit, nugo eaktodáhtolaš ealáhatoadjo mávssuid sihke ovdamearkka dihtii ássanvisttivealggi dahje boađuskáhpponvealggi reantogoluid. Dieđut, mat almmuhuvvo skovin, oainnát dárkileabbot sisdoalus.

Geavat dán skovi maiddái dalle, jus dievasmahtat dahje divut vearroalmmuhusas leahki dieđuid opmodagas. Deavdinrávvaga čuoggás 6 lea muitaluvvon dárkileabbot, makkár opmodaga ferte almmuhit.

Geavat dán skovi maiddái dalle, jus dagat njulgengáibádusa vearuhusa nohkama maŋŋá. Deavdde njulgengáibádusa ja lavtte fárrui dán skovi. Sáhtát dahkat njulgengáibádusa maiddái OmaVero-bálvalusas. Dalle dán báberskovi ii dárbbaš.

Jus divut árat addon dieđu dahje ozat vearuhusa njulgema, deavdde skovis dan oasi, man muhtin dieđu divut.

Eará boađut – vállje rivttes skovi

Jus hálidat dievasmahttit dahje divvut eará dieđuid, geavat rivttes skovi:

  • láigoboađut: skovvi 7H (Láigoboađut visteoasussearvvis), 7K (Láigoboađut giddodagas) dahje 7L (Láigoboađut eará opmodagas)
  • eará opmodaga luobahanvuoittut ja –táhpagat: skovvi 9
  • árvobáhpáriid luobahanvuoittut ja –táhpagat: skovvi 9A
  • osolašloatna ja dan ruovttoluottamáksimat: skovvi 13.

Almmut olgoriikka oaiveopmodatboađuid skovin 16B (Čilgehus olgoriikkaboađuin, oaiveopmodatboađut).

Vearroalmmuhusdieđuid divvun lea nuppástuvvan

Skovvi 50B lea ođđa skovvi, mainna sáhtát almmuhit divvumiid dán rávvagis máinnašuvvon oaiveopmodatboađuide. Skoviin sáhtát almmuhit maiddái geahpádusaid mat dahkkojit oaiveopmodatboađuin.

Sisdoallu

1 Persovdnadieđut ja vearrojahki 
2 Juogadusat ja badjebáhcagat
3 Oaiveopmodatboahtu leahki ealáhagat ja GS-soahpamuša miel mávssut sihke eará oaiveopmodatboađut
4 Geahpádusat mat dahkkojit oaiveopmodatboađuin 
  4.1 Árvobáhpáriid dikšun- ja seailluhangolut
  4.2 Eaktodáhtolaš ealáhatoadjo dahje GS-soahpamušaid mávssut
  4.3 Eará oaiveopmodatboađuid boađuskáhppongolut
  4.4 Geahpedangelbbolaš reanttut ja nuppástusat vealgedieđuide
5 Vuollebázabuhtadus ja dan mánnábajideapmi
6 Nuppástusat opmodatdieđuide
7 Riikkaidgaskasaš dilit

1 Persovdnadieđut ja vearrojahki

Deavdde dasa iežat nama ja persovdnanummira.

Almmut maiddái vearrojagi dahjege dan jagi, mas almmuhat boađuid dahje geahpádusaid.

2 Juogadusat ja badjebáhcagat

Almmut dás juogadusaid ja badjebáhcagiid, mat váilot ovdadevdojuvvon vearroalmmuhusas dahje leat das boastut. Almmut juogadusas dahje badjebáhcagis čovvovaš dieđuid:

  • máksi F-dovddaldat
  • máksi nama
  • bruttoboađu mearri jagis
  • boađus jagi áigge dahkkon ovdavearrogeassin 
  • diehtu das, ahte man juogadusas lea gažaldat:
    • juogadus almmolaččat noterejuvvon fitnodagas
    • juogadus eará go almmolaččat noterejuvvon fitnodagas
    • badjebáza noterejuvvon ossodatgottis
    • badjebáza ossodatgottis, mas lea unnimustá 500 lahttu
    • badjebáza ossodatgottis, mas lea vuollel 500 lahttu.

Vearrohálddahus juohká earágo almmolaččat noterejuvvon oasussearvvis ožžojuvvon juogadusaid oaiveopmodat- ja dienasboahtun ja rehkenastá juogadusaid vearuvuloš meari.

Deavdde lassin skovi 13 (Čilgehus osolašloanain ja juogadusaid dienas- ja oaiveopmodatboahtojuogus) dahje almmut dieđuid OmaVero-bálvalusas, jus

  • leat fitnodatolmmošosolaš ja du geavahusas lea leamaš juogadusa juohkán fitnodaga opmodahkii gullevaš visti dahje dus lea leamaš osolašloatna fitnodagas
  • leat oamasteaddjifitnodatolmmoš ja dus lea leamaš osolašloatna fitnodagas.

Dát dieđut vaikkohit dasa, mii oassi juogadusas lea oaiveopmodatboahtu ja mii lea dienasboahtu.

Almmut olgoriikkas ožžojuvvon juogadusaid ja badjebáhcagiid skoviin 16B (Čilgehus olgoriikka boađuin, oaiveopmodatboađut).

3 Oaiveopmodatboahtu leahki ealáhagat ja GS-soahpamuša miel mávssut sihke eará oaiveopmodatboađut

Almmut oaiveopmodatboahtun leahki ealáhagaid, guhkálašseastima guoskevaš soahpamuša (GS-soahpamuša) miel mávssuid ja eará oaiveopmodatboađuid, mat váilot ovdadevdojuvvon vearroalmmuhusas dahje leat das boastut. Almmut ovdamearka dihtii dáid oaiveopmodatboađuid:

  • reantoboađut (dábálaš báŋkoseastuid reanttuid dahje eará gáldovearuvuloš reanttuid ii dárbbaš almmuhit)
  • maŋŋámárkanbuhtadus man leat ožžon
  • investerenruhtaráju vuoituosiide máksojuvvon jahkásaš vuoitu
  • eanaávdnasiid vuovdinboađut
  • valuhtakursavuoittut
  • investerendoaimma vearrogeahpádus, mii ovddit vearrojagi lea geahpeduvvon du vearuhusas, lasihuvvo oaiveopmodatboahtun

Almmut boađus čuovvovaš dieđuid:

  • máksi persovdna- dahje F-dovddaldat
  • máksi namma
  • bruttoboađu mearri jagis
  • boađus jagi áigge dahkkon ovdavearrogeassin
  • čilgehus, makkár boađu almmuhat (ovdamearkka dihtii reantoboahtu).

4 Geahpádusat mat dahkkojit oaiveopmodatboađuin

4.1 Árvobáhpáriid dikšun- ja seailluhangolut

Jus du vearroalmmuhusas váilot árvobáhpáriid dikšun- ja seailluhangolut dahje dieđuin lea feaillat, almmut buot jagi áigge mákson dikšun- ja seailluhangoluid oktasaš logu čuoggás “Árvobáhpáriid dikšun- ja seailluhangolut oktiibuot/ jahki”.

Árvobáhpáriid ja árvo-osiid dikšun- ja seailluhangoluid iežašvástu lea 50 euro. Jus dikšun- ja seailluhangolut leat oktiibuot badjel 50 euro, merke goluid dievasmearalažžan dahje ále geahpet iežasvástuoasi.

Merke maiddái dan mávssu oažžu nama sihke F-dovddaldaga, man dieđut váilo dahje ledje boastut.

4.2 Eaktodáhtolaš ealáhatoadjo dahje GS-soahpamušaid mávssut

Almmut dán čuoggás eaktodáhtolaš ealáhatoadjo ja guhkálašseastima guoskevaš soahpamuša (GS-soahpamuša) vuođul mákson mávssuid, jus dat váilot ovdadevdojuvvon vearroalmmuhusas dahje dieđuin lea feaillat. Almmut buot jagi áigge mákson mávssuid čuoggás “Eaktodáhtolaš ealáhatoadjo dahje GS-soahpamuša mávssut oktiibuot / jahki”.

Merke maiddái dán mávssu oažžu nama sihke F-dovddaldaga, man dieđut váilo dahje ledje boastut.

Geahpádusa sáhttá dahkat dušše dat beallelaš, guhte lea oadjojuvvon olmmoš dahje geas lea vuoigatvuohta opmodagaide. Geahpádusa ii sáhte sirdit beallelačča vearuhussii.

Ealáhatoadjo mávssuid oažžu geahpedit, jus oadjosearvi doaibmá jogo Suomas dahje eará sajis Eurohpa ekonomalaš guovllus.

Loga lasi GS-soahpamušas ja eaktodáhtolaš ealáhatoajus (Dušše suomagillii).

4.3 Eará oaiveopmodatboađuid boađuskáhppongolut

Jus du vearroalmmuhus váilot eará oaiveopmodatboađuid boađuskáhppongolut dahje dieđuin lea feaillat, almmut boađuskáhppongoluid oktasaš logu čuoggás “Eará boađuskáhppongolut oktiibuot / jahki”.

Almmut dán čuoggás ovdamearkka dihtii

  • maŋŋámárkanbuhtadusa, man leat máksán vuovdái go ostet joavkovealgegirjji
  • boađuskáhpponvealgái čuohzi eará golut go reanttut.

Adde dárkilot čilgehusa boađuskáhppongoluin čuoggás “Ákkastala, mas boađuskáhppongolut lea šaddan?”.

4.4. Geahpedangelbbolaš reanttut ja nuppástusat vealgedieđuide

Almmut iežat vearroalmmuhusas váilu reanttuid ja velggiid dahje divo iežat almmuhusa dieđuid. Dárkkis, ahte vealggi geavahandárkkuhus lea merkejuvvon vearroalmmuhussii riekta, daningo dat vaikkoha reanttuid geahpedeapmái vearuhusas.

Vistevealggi reantu

Almmut dás reanttuid dakkár loanas, mii čuohzá iežas fásta ásssanvistái dahje du bearraša fásta ássanvistái. Almmut dáid dieđuid:

  • reanttu mearri euroiguin
  • loana dovddaldat
  • loana mearri vearrojagi loahpas
  • báŋkku dahje eará loanaaddi namma.

Vuosttasvistái laktáseaddji vealggi reantu

Almmut dán čuoggás reanttuid dakkár loanas, mii laktása iežas fásta vuosttasvistái dahje du bearraša fásta vuosttasvistái.

Reanttut leat vuosttasvisti vealggi reanttut, jus čuovvovas eavttut ollašuvvet:

  • Visti lea du dahje du bearraša ássangeavahusas.
  • Oamastat visttis unnimustá beali.
  • It leat árat oamastan unnimustá beali fásta ássanvistin geavahusas leamaš visttis.

Almmut loanas čuovvovaš dieđuid:

  • reanttu mearri euroiguin
  • loana dovddaldat
  • loana mearri vearrojagi loahpas
  • báŋkku dahje eará loanaaddi namma.

Vuosttasvistti loana reanttuid vuođul oažžu 2 proseantaovttadaga stuorát vuollebázabuhtadusa go eará ássanvistiloana vuođul. Stuorát buhtadusa oažžu eanemustá vuosttasvisti geavahussii váldin jagis ja 9 čuovvovaš jagis. Oaččot lassedieđuid siiddus Vuollebázabuhtadus (Dušše suomagillii).

Boađuskáhpponvealggi reantu

Almmut dán čuoggás reanttuid dakkár loanain, mat gusket vearuvuloš boađuide.
Dakkár vealggit leat ovdamearkka dihtii

  • láigoboađuide guoski loatna (ovdamearkka dihtii investerenvistti skáhppomii guoski vealgi)
  • Vuovdedoalu oaiveopmodatboađuide guoski loatna
  • fitnodatolmmošosolačča ossosiid skáhppoma várás váldon loatna.

Almmut dás maiddái geahpedangelbbolaš dáhkenvalggi reanttuid. Loga lasi siiddus Reantu boahtovearuhusas (Dušše suomagillii).

Jus leat vearuhusovttastupmi osolaš, almmut dás reanttuid maiddái dakkár velggiin, mat gusket ovttastumi eanan- dahje vuovdedollui dahje eará ovttastumi boađuide. Almmut goit eanandoalloovttastumi doibmii guoski loana reanttuid čuoggás “Osolačča eanandoalloovttastupmái guoski reanttut ja gáibádus táhpagiid geahpedeamis oaiveopmodatboađuin”.

Almmut loanas čuovvovaš dieđuid:

  • reanttu mearri euroiguin
  • loana dovddaldat
  • loana mearri vearrojagi loahpas
  • báŋkku dahje eará loanaaddi namma
  • vealggi geavahandárkkuhus

Ealáhusovttastumioasi skáhpponvealggi reantu

Jus leat ealáhusovttastumi osolaš ja leat váldán loana ovttastumioasi skáhppoma várás, almmut čuovvovaš dieđuid:

  • reanttu mearri euroiguin
  • báŋkku dahje eará loanaaddi namma
  • loana dovddaldat
  • ealáhusovttastumi F-dovddaldat
  • vealggi mearri vearrojagi loahpas.

Osolačča eanandoalloovttastupmái guoski reanttut ja gáibádus táhpagiid geahpedeamis oaiveopmodatboađuin

Jus leat osolažžan eanandoalloovttastumis, sáhtát geahpedit ovttastumi vearrojagi táhpagiid iežat oaiveopmodatboađuin. Jus eanandoalloovttastupmi lea heaitán eanandoalobarggu, sáhtát spiehkastahkan geahpedit iežat oaiveopmodatboađuin maiddái árat jagiin nannejuvvon táhpagiid. Jus hálidat geahpedit táhpagiid oaiveopmodatboađuin, merke dasa iežat oasi geahpeduvvon táhpaga mearis jogo proseantan dahje euron. Táhpaga geahpedeapmi oaiveopmodatboađuin ferte gáibidit ovdal go vearrojagi vearuhus nohka. Loga lasi eanandoalloovttastumi táhpagis (Dušše suomagillii).

Dán čuoggás sáhtát almmuhit maiddái reanttu osolažžan váldon vealggis, mii guoska eanandoalloovttastumi doaimma ruhtadeapmái. Almmut dáid dieđuid:

  • reanttu mearri euroiguin
  • velggi mearri vearrojagi loahpas
  • eanandoalloovttastumi F-dovddaldat

Eará vealgi

Almmut dán čuoggás ovdadevdojuvvon vearroalmmuhusas váilu loana dahje divo loana dieđuid, jus loatna lea nu gohčoduvvon eará vealgi ja dan reantu ii leat geahpedangelbbolaš. Dakkár loatna lea váldon earágo vistti skáhppoma várás dahje boađuskáhppondoaimma várás, ovdamearkka dihtii oahppuid dahje eallámušgoluid ruhtadeami várás. Merke mearkkan, leago gažaldagas lasáhus vai nuppástus vealgedieđuide. Merke dán čuoggái dušše dakkár loana, mas loanaaddi lea:

  • báŋku dahje eará loatna- ja ruhtadanlágádus
  • stáhta
  • gielda
  • oadjo- dahje ealáhatlágádus
  • fuolahuskontor
  • bargoaddi

Almmut loanas dáid dieđuid:

  • báŋkku dahje eará loanaaddi namma
  • vealggi mearri vearrojagi loahpas.

5 Vuollebázabuhtadus ja dan mánnábajideapmi

Jus geahpádusat mat dahkkojit oaiveopmodatboađuin (ovdamearkka dihtii vistevealggi reanttut) leat stuorát go oaiveopmodatboađut, šáddá vuollebáza. Dán vuollebáhcagis 30% (vuosttasvistti reanttuin 32%) geahpeduvvo vuollebázabuhtadussan dienasboađuid vearuin.

Vuollebázabuhtadusa eanemusmearri lea 1 400 euro. Eanemusmearri lea goit stuorát, jus dus lea agivuloš mánát. Eanemusmearrái dahkko dalle ng. mánnábajideapmi, mii lea 400 euro ovtta agivuloš mánás ja oktiibuot 800 euro guovtti dahje máŋgga mánás.

Jus gáibidat, ahte vuollebázabuhtadusa eanemusmeari mánnábajideapmi dahkko du iežat vearuhusas, almmut, man galle mánás gáibidat bajideami.

Jus mánát leat eambbo go okta, sáhtát juohkit mánnábajideami beallelažžan nu, ahte guktot oaččuba 400 euro mánnábajideami. Jus mánát leat okta, bajideami ii sáhte juohkit. Sáhttibeahtti iežat beallelažžan válljet, goappá vearuhusas mánnábájideapmi dahkko.

Sáhtát gáibidit, ahte vuollebázabuhtadusa galgá sirdit du beallelačča vearuhussii dan dilis, ahte dus eai leat dienasboađuin mearreduvvon vearut dahje vearut eai reahká olles vuollebázabuhtadusa geahpedeapmái. Merke dalle mearkka čuoggái “Vuollebázabuhtadus, man ii sáhte geahpedit mu vearuin, galgá geahpeduvvot mu beallelačča vearuin”.

Gáibádus vuollebázabuhtadusa sirdimis beallelačča vearuhussii ferte dahket ovdalgo vearrojagi vearuhus nohka.

Loga lasi vuollebázabuhtadusas (Dušše suomagillii).

6 Nuppástusat opmodatdieđuide

Maiddái oassi opmodagas ferte almmuhit vearuhusas. Opmodagaid maid ferte almmuhit leat:

  • giddodagat, láigoeatnamis leahki huksehusat ja earutkeahtes mearreviidodagat
  • visteoasussearvvi ja gaskavuođa giddodatoasussearvvi ossosat
  • eará fitnodagaid ossosat ja ossodatgottiid oasit (ii goit golahanossodatgottiid ja osuuspankki báŋkkuid dábálaš osiid)
  • investerenruhtarájuid ja oktasašinvesterenfitnodagaid oasit
  • eará árvobáhpárat ja árvo-oasit (eai goit reantoboađu gáldovearuvuloš joavkovealgegirjjit eaige daid vástideaddji ETA-guovllu joavkovealgegirjjit)
  • Oasit rabas fitnodagas, kommandihtafitnodagas ja eará ovttastumis
  • hálddašan- dahje návddašanvuoigatvuohta giddodahkii, viste- dahje giddodatsearvvi ossosiidda dahje eará árvobáhpáriidda.

Almmut dáid opmodagaid, vaikko dat livčče olgoriikkas.

Ále almmut eará opmodagaid, ovdamearkka dihtii personvdnabiillaid, fatnasiid ja ruoktobođuopmodagaid.

Almmut opomodagaid vearrojagi loahpa dili mielde. Opmodagaid árvu ii leat merkejuvvon ovdadevdojuvvon vearroalmmuhussii, iige duge dárbbaš almmuhit árvvu.

Opmodaga šládja: Jus almmuhat dieđuid, merke mearkkan, leago gažaldagas visteoasussearvvi dahje gaskavuođa giddodatoasussearvvi ossosiin, eará opmodagas vai olgoriikkas leahki opmodagas.

Visteoasussearvvi ossosat: Almmut lanjadaga nummira sihke oamastanoassi proseanttain. Almmut čuoggás “Čilgehus opmodagas” dan visteoasussearvvi dahje gaskavuođa giddodatoasussearvvi nama sihke F-dovvdaldaga, man dieđuid almmuhat dahje divut. Čilge maiddái, mo opmodatdieđut leat nuppástuvvan.

Eará opmodat ja olgoriikkas leahki opmodat: almmut lohkomeari sihke oamastanoasi proseanttain. Almmut eará opmodaga spesifiseremii dárbbašlaš dieđuid čuoggás “Čilgehus opmodagas”. Almmut joavkovealgegirjjiin ja eará oažžumiin maiddái namalaš árvvu.

Giddodaga dieđut eai almmuhuvvo dainna skovin. Jus dieđuin lea divvunláhkai dahje lasihanláhkai, almmut divvumiid neahtas dahje giddodatvearromearrádusas mielde boahtán almmuhanoasin.

Almmut nuppástusaid neahtas (Dušše suomagillii).

Fuom. Sáhtát almmuhit dieđuid neahtas dušše, jus leat ožžon poastta fárus giddodatvearuhusmearrádusa. Jus it leat ožžon giddodatvearuhusmearrádusa, almmut nuppástusaid báberskovin.

Deavdde ja čálit skovi: Giddodatvearuhus 2018, almmuhanoassi (skovvi 3743).

Almmut fitnodat-ja ámmátdoaimma opmodaga skoviin 5 ja eanandoalo opmodaga skoviin 2 dahje 2Y.

7 Riikkaidgaskasaš dilit

Gáibidan, ahte mu dollojuvvo vearrosoahpamuša miel olgoriikkas ássin
Merke mearkka dán čuoggái, jus leat Suomas almmolaččat vearrogeatnegas, muhto vearrosoahpamuša miel ássanriika lea earágo Suopma.

Loga lasi rávvagis almmolaš ja ráddjejuvvon vearrogeatnegasvuohta (Čuoggás Ohcamuš vearrosoahpamuša miel ássamis). Dušše suomagillii.

Gáibidan ráddjejuvvon vearrogeatnegasvuođa
Merke mearkka dasa, jus ásat olgoriikkas ja geahčat, ahte don leat Suomas ráddjejuvvon vearrogeatnegas.

Loga lasi rávvagis almmolaš ja ráddjejuvvon vearrogeatnegasvuohta (Čuoggás Ohcamuš ráddjejuvvon vearrogeatnegasvuođas). (Dušše suomagillii)

Beive ja vuolláičále skovi. Almmut maiddái telefovdnanummira, gos du fáhte beaivit.

 

Almmut dán čuoggás reanttuid dakkár loanain, mat gusket vearuvuloš boađuide.

Dakkár vealggit leat ovdamearkka dihtii

 

• láigoboađuide guoski loatna (ovdamearkka dihtii investerenvistti skáhppomii guoski vealgi)

                      • Vuovdedoalu oaiveopmodatboađuide guoski loatna

                      • fitnodatolmmošosolačča ossosiid skáhppoma várás váldon loatna.